Informacje

Atrybut Wartość
Nazwa Krzemionkowski region prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego
Koordynaty N50 58 21 E21 29 47
Wpis 2019
Kryteria iii, iv
Pow. dobra 342.2 ha
Pow. strefy buforowej 1828.7 ha
Nr Ref. 1599

Oś czasu

Krzemionkowski region prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego

Wyślij wiadomość

Menu obiektu

Krzemionkowski region prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego (Polska)

(Ref. 1599)

Krótki opis

Krzemionkowski region prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego (w skrócie: Krzemionki) znajduje się na północno-wschodnim skraju Gór Świętokrzyskich w centralnej Polsce po obu stronach rzeki Kamiennej. Jest to dobro seryjne składające się z czterech części składowych: głównego pola górniczego Krzemionki Opatowskie, dwóch mniejszych pól górniczych o nazwie Borownia i Korycizna, leżących na tej samej strukturze geologicznej, oraz prehistorycznej stałej osady górniczej o nazwie Gawroniec; w tym miejscu odbywała się końcowa obróbka pochodzących z kopalni, wstępnie przygotowanych krzemieni, które następnie trafiały do dystrybucji. Dobro datowane jest na okres od roku 3900 do roku 1600 p.n.e. (od neolitu do wczesnej epoki brązu) i jest jednym z największych znanych kompleksów tego typu. Stanowi ono również jedyny znany obecnie najbardziej kompletny i całkowicie czytelny społeczno-techniczny przykład prehistorycznego wydobycia i obróbki krzemienia, zarazem prezentując niezwykle szeroką gamę pradawnych technik eksploatacji krzemienia w obrębie jednego obszaru wydobywczego. Znajdują się tam również wielkie komory kopalniane o powierzchni ponad 500 m2, które nie występują w żadnym innym miejscu tego typu na świecie. Co więcej, wydobywano tutaj jedyny w swoim rodzaju minerał – krzemień pasiasty o wyglądzie przypominającym ubarwienie zebry z pasami o odcieniach szarości ułożonymi naprzemiennie – który po wydobyciu i przetworzeniu w siekierki rozprowadzano w promieniu blisko 650 km od kompleksu, co zostało potwierdzone znaleziskami na terenie dzisiejszych Niemiec, Czech, Moraw, Słowacji, zachodniej Ukrainy, Białorusi i Litwy.

Na terenie występują różnorodne rodzaje kopalni wraz z zadziwiająco dobrze zachowaną powierzchnią antropogeniczną, która ukazuje niezwykły prehistoryczny krajobraz przemysłowy złożony z poszybowych obniżeń terenu i wzniesień powstałych z odpadów kopalnianych; widoczne są także pozostałości warsztatów obróbki krzemienia, osad robotniczych i szlaków komunikacyjnych. Osada Gawroniec, niezbędna dla funkcjonalnej integralności systemu zarządzania złożami, jest wyraźnym świadectwem organizacji prehistorycznej społeczności opierającej się na górnictwie.

Kryterium (iii): Krzemionkowski region prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego dostarcza informacji o stylu życia i pracy osiadłych prehistorycznych wspólnot, który odróżnia okres neolitu od wcześniejszej epoki. Rejon dostarcza wyjątkowe dowody naukowe i antropologiczne. Stanowią one element pełnego materialnego świadectwa specyficznej tradycji kulturowej, która zaniknęła.

O wartości zgłoszonego dobra, wraz z osadą Gawroniec stanowiącą jego integralną część (oraz najważniejszą osadę prehistoryczną w regionie), dodatkowo świadczy potwierdzona dystrybucja siekier z krzemienia pasiastego w promieniu ponad 650 kilometrów od kompleksu – jest to największy zarejestrowany zasięg dla prehistorycznych siekier z krzemienia, który dostarcza istotnych informacji o wędrówkach prehistorycznych ludzi.

Kryterium (iv): Krzemionkowski region prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego dostarcza wyjątkowych dowodów na to, że okres przedhistoryczny, w którym zaczęto wydobywać krzemień do produkcji narzędzi, był przełomowym okresem w dziejach ludzkości. Zgłoszone dobro obejmuje zróżnicowane podziemne struktury kopalniane: kopalnie jamowe, niszowe i niszowe z galeriami, galeriowe, kopalnie filarowo-komorowe oraz komorowe, a także pierwotne warsztaty obróbki krzemienia. Wszystkie te elementy odkryto w stanie niemal nienaruszonym, przy łącznej liczbie szybów i ich wyrobisk wynoszącej ponad 4000.

Integralność

Krzemionkowski region prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego stanowi, jako całość, najlepiej zachowany, najbardziej zróżnicowany technicznie i kompletny prehistoryczny kompleks wydobywczy. Wszystkie elementy niezbędne do potwierdzenia potencjalnej wyjątkowej uniwersalnej wartości dobra zawarte są w jego elementach składowych, które stanowią przykład jedynego złoża krzemienia pasiastego eksploatowanego w czasach prehistorycznych. Zasadnicze elementy i atrybuty dobra zostały indywidualnie potwierdzone w różnorodnych badaniach historycznych i najnowszych badaniach archeologicznych, w tym z wykorzystaniem technologii lotniczego skaningu laserowego (ang. Airborne Laser Scanning), która pozwoliła na uzyskanie obrazu 3D rejonu pomimo występującego zadrzewienia. Miejsce osady górniczej, dobrze zarysowane na wyniosłości terenu wśród pól uprawnych, zostało zbadane archeologicznie pod koniec lat 40. i 50. XX wieku, a jej granice wykraczają poza obręb stanowiska archeologicznego, na terenie którego znaleziono dowody prehistorycznego osadnictwa.

Miejsce nie podlega obecnie szkodliwym wpływom wynikającym z zaniedbania lub działań związanych z zagospodarowaniem terenu.

Autentyzm

Krzemionkowski region prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego charakteryzuje się wyjątkowym poziomem autentyzmu przejawiającego się, we wszystkich jego atrybutach, w elementach, takich jak: dobrze zachowana forma i struktura podziemi, np. szybów, komór, galerii komunikacyjnych, korytarzy transportowych, filarów podtrzymujących strop lub hałd podziemnych, a także krajobraz przemysłowy na powierzchni, na który składają się poszybowe obniżenia terenu i hałdy, pozostałości pracowni krzemieniarskich, obozowisk górniczych i szlaków komunikacyjnych. Większość obszaru pól górniczych nie została zbadana archeologicznie. Na terenie pola górniczego Krzemionki Opatowskie zbadano jedynie niewielki fragment pola, gdzie, po przeprowadzeniu prac konserwatorskich, umożliwiono dostęp do wyrobisk o niezwykłej różnorodności i zestawie cech, które pozostały niemal niezmienione od ponad 5000 lat. Atrybuty osady Gawroniec są dobrze widoczne zarówno pod względem lokalizacji, formy, a także archeologicznych dowodów, które są namacalnym świadectwem organizacji i procesów bezpośrednio powiązanych z polami górniczymi. Podczas wykopalisk archeologicznych, które przeprowadzono w latach 1947–1961, oprócz dużych ilości odpadów z przetwarzania krzemienia, znaleziono również dowody o możliwym do ustalenia wieku, takie jak wyroby garncarskie (duże naczynia do przechowywania pożywienia, lejkowate flasze i wazy, ceramiczne fajki oraz gliniane obciążniki wrzecion tkackich – tzw. przęśliki), a także pozostałości organiczne, których wiek określono metodą datowania radiowęglowego na między 3500 a 3200 lat p.n.e. Nowe, dodatkowe określenie wieku pól górniczych metodą datowania węglowego o wyższej dokładności zostało przeprowadzone w latach 2017–2018.

Ochrona prawna i zarządzanie

Dobro zgłoszone do wpisu na Listę światowego dziedzictwa jest w całości objęte pełną ochroną prawną. System zarządzania Krzemionkowskim regionem prehistorycznego górnictwa krzemienia pasiastego zostanie wdrożony przez Muzeum Archeologiczne i Rezerwat „Krzemionki”, lokalną choć znaną w Polsce placówkę, która odgrywa wiodącą rolę w zarządzaniu i ochronie Krzemionek. Jego struktura organizacyjna zostanie dostosowana i rozszerzona celem objęcia trzech pozostałych komponentów dobra w ramach nowego procesu planowania zarządzania dobrem (2018). Plan ten znajduje się obecnie w fazie roboczej i zostanie wdrożony w tym samym roku. Obecnie nie odnotowano istotnych zagrożeń lub ryzyka narażenia zgłoszonego obiektu na szkodę, jeśli chodzi o jego zachowanie dla przyszłych pokoleń.


Komponenty wpisu:

ID   Nazwa i lokalizacja     Państwo   Koordynaty Powierzchnie   Data wpisu  
  1599-001  

Krzemionki
Opatowskie

Poland N50 58 4.7  E21 30 8.3

Property: 311.3 ha
  Buffer zone: 1,327.9 ha

2019
1599-002 Borownia Poland N50 55 32.6  E21 33 49.1

Property: 11.6 ha
Buffer zone: 120.4 ha

2019
1599-003 Korycizna Poland   N50 54 41.78  E21 36 16.18  

Property: 9.9 ha
Buffer zone: 133.8 ha

2019
1599-004 Osada
Gawroniec
Poland N50 53 3.48  E21 31 44

Property: 16.4 ha
Buffer zone: 246.6 ha

2019

link unesco whc: http://tiny.cc/e81d9y

Dokumenty

Zakmnij