Informacje

Atrybut Wartość
Nazwa Zamek krzyżacki w Malborku
Koordynaty N54 2 30 E19 1 60
Wpis 1997
Kryteria ii, iii, iv
Pow. dobra 18.038 ha
Nr Ref. 847

Oś czasu

1997 - wpis na listę dec.#21COMVIIIC
2009 - przyjęcie retrospektywnego SoS dec.#33COM 8E
2016 - przyjęcie retrospektywnego SoUV dec.#40COM 8E

Zamek krzyżacki w Malborku

Wyślij wiadomość

Menu obiektu

Zamek krzyżacki w Malborku (Polska)

(Ref. 847-1997)

Deklaracja Wyjątkowej Uniwersalnej Wartości

Krótki opis

Zamek Malbork położony jest na północy Polski, na wschodnim brzegu rzeki Nogat. Stanowi najpełniejszy i najbardziej złożony przykład gotyckiego zespołu zamkowego z cegły, w charakterystycznym, unikalnym stylu budownictwa zakonu krzyżackiego. Styl ten rozwijał się niezależnie od tych, jakie dominowały ówcześnie na Zachodzie Europy i na Bliskim Wschodzie.

Ta potężna warownia jest materialnym świadectwem niezwykłego zjawiska, jakim było państwo zakonne w Prusach. Państwo utworzyli w XIII wieku niemieccy mnisi-rycerze, prowadzący krucjaty przeciwko pogańskim Prusom i Litwinom, osiadłym na południowym wybrzeżu Bałtyku, a także przeciwko chrześcijańskiemu Królestwu Polskiemu. Swoją świetność osiągnął w stuleciu XIV. Zamek-klasztor nad Nogatem stanowi więc znak dramatu późnośredniowiecznego chrześcijaństwa, z charakterystycznym dlań napięciem pomiędzy pragnieniem świętości a posługiwaniem się przemocą.

Od drugiej połowy XVIII wieku zamek Malbork był jednym z najważniejszych źródeł fascynacji historią europejskiego średniowiecza i jego pozostałościami. Jego niedawna przeszłość ilustruje tendencję do traktowania historii i jej zabytków jako narzędzi w służbie ideologii politycznych.

Od XIX wieku do dzisiaj malborski zespół zamkowy pozostaje przedmiotem prac konserwatorskich, które w wyjątkowy sposób wpływały na rozwój badań naukowych oraz teorii i praktyki konserwatorskiej w tej części świata. W trakcie owych działań odtworzono wiele średniowiecznych technik artystycznych i rzemieślniczych. Szeroko zakrojone prace konserwatorskie przeprowadzono w XIX i na początku XX wieku. Po ciężkich zniszczeniach, którym uległ w końcowej fazie II wojny światowej, zamek został ponownie zrekonstruowany.

Zamek Malbork, poza istnieniem w swojej substancji materialnej, jest też głęboko obecny w społecznej świadomości, jako nasycony emocjami, ważny znak historii Europy Środkowej.

Kryterium (ii): Zamek Malbork, jako dzieło architektoniczne, posiada zupełnie wyjątkowy charakter. Wiele spośród metod zastosowanych przez jego budowniczych przy rozwiązywaniu problemów artystycznych i technicznych, wpłynęło w znacznym stopniu nie tylko na rozwiązania stosowane przy budowie innych zamków krzyżackich, lecz także na techniki wykorzystywane w architekturze gotyckiej w całym regionie środkowo-wschodniej Europy. W zamku tym możemy też znaleźć doskonałe przykłady ewolucji nowoczesnej filozofii i praktyki konserwacji i restauracji zabytków. Jest to pomnik konserwatorstwa jako takiego, zarówno w jego wymiarze społecznym, jaki i aspekcie naukowym i artystycznym.

Kryterium (iii): Zamek Malbork, jako symbol władzy i tradycji kulturowej, stanowi najważniejszy pomnik państwa zakonnego rycerzy krzyżackich, wyjątkowego fenomenu w dziejach zachodniej cywilizacji. Zamek ten jest jednocześnie wielkim materialnym świadectwem krucjat prowadzonych na obszarach Wschodniej Europy, nawracania przemocą ludów bałtyjskich oraz kolonizacji ich plemiennych terytoriów, czyli wydarzeń o ogromnym znaczeniu dla historii całego kontynentu.

Kryterium (iv): Malbork jest znakomitym przykładem zamku krzyżackiego, którego forma została wypracowana na rubieżach średniowiecznej Europy Zachodniej. Jest to wyjątkowa, doskonale zaplanowana kreacja architektoniczna, bez odpowiedników w całej architekturze gotyckiej. Zamek został wzniesiony z wykorzystaniem bogatego repertuaru średniowiecznych metod budowlanych, zastosowanych w wyjątkowo szerokiej skali, co pozwoliło stworzyć wspaniałą siedzibę wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego.

Integralność

Granice 18 hektarowego dobra Zamek krzyżacki w Malborku obejmują wszystkie elementy niezbędne do podtrzymania wyjątkowej uniwersalnej wartości monumentalnego zespołu zamkowego, charakteryzującego się unikalnym trójdzielnym układem, na który składają się z wyraźnie wyodrębnione a zarazem integralnie powiązane ze sobą: Zamek Wysoki, Zamek Średni i Przedzamcze.

Zachowane są także charakterystyczne panoramy zespołu zamkowego – zachodnia i wschodnia.

Równie istotnymi atrybutami Malborka, ilustrującymi jego znaczenie jako siedziby wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego, są poszczególne budowle zespołu zamkowego. Najważniejsze miejsce wśród nich zajmują dwa arcydzieła architektury gotyckiej: Pałac Wielkich Mistrzów i Wielki Refektarz na Zamku Średnim. Funkcjonowanie stolicy państwa zakonnego w Prusach znakomicie ilustrują też pozostałe części Zamku Średniego, a także Zamek Wysoki, pełniący niegdyś funkcję klasztoru głównego konwentu krzyżackiego w Prusach. Zamek Wysoki posiada pełną formę czworobocznej warowni krzyżackiej, z kaplicą konwentu (Kościół Najświętszej Marii Panny) i innymi pomieszczeniami klasztornymi. Unikalnym elementem architektonicznym jest tu wieża sanitarno-obronna Gdanisko, której forma narodziła się właśnie w Malborku i stąd wzór ten trafił do innych zamków na obszarze państwa zakonnego. Malborski zespół zamkowy zachował też czytelny obszar Przedzamcza, z liniami murów obronnych i fos. Na Przedzamczu pozostały ważne dla funkcjonowania stolicy zakonu budynki, takie jak zbrojownia Karwan i baszty obronne, z których najważniejsze to Baszta Maślankowa i Baszty Mostowe.

Autentyczność

Autentyczność Zamku krzyżackiego w Malborku w obecnej formie jest bardzo wysoka, szczególnie w odniesieniu do jego lokalizacji i otoczenia, formy i projektów oraz materiałów i substancji. W pełni zachowanymi, średniowiecznymi elementami malborskiego zespołu zamkowego są jego trójdzielny układ architektoniczny i funkcjonalny, z wyraźnie wyodrębnionymi a zarazem integralnie powiązanymi ze sobą Zamkiem Wysokim, Zamkiem Średnim i Przedzamczem, układy przestrzenne Zamków Wysokiego i Średniego oraz czytelny obszar Przedzamcza, a także dwa arcydzieła architektury gotyckiej: Pałac Wielkich Mistrzów i Wielki Refektarz na Zamku Średnim.

Pozostałe elementy zespołu zamkowego zostały w dużej mierze zrekonstruowane podczas prac prowadzonych na przełomie XIX i XX wieku oraz po II wojnie światowej.

Obiekty, które stanowią kluczowe przykłady zastosowania metod konserwatorskich z końca XIX wieku, to przede wszystkim wnętrza Zamku Wysokiego: kapitularz (z precyzyjnie odtworzonym sklepieniem, w które bezbłędnie wpasowano średniowieczne detale), kaplica grzebalna wielkich mistrzów, kuchnia, komnaty dostojników, dormitoria, refektarz i izba konwentu. Obiekty obrazujące dokonania konserwatorskie z pierwszych lat XX wieku to w głównej mierze budowle na Zamku Średnim: kaplica św. Katarzyny, kaplica św. Bartłomieja, Wielka Komturia i infirmeria, oraz partie Przedzamcza, z kaplicą św. Wawrzyńca, wieżami na Wałach Plauena i Bramą Nową. Powojenna rekonstrukcja zamku Malbork charakteryzuje się wielką starannością w korzystaniu z bogatej, szczegółowej dokumentacji konserwacji i restauracji zamku, jakie prowadzone były w końcu XIX i na początku XX wieku. Współczesne działania rekonstrukcyjne odtworzyły elementy budowli pochodzące z tamtego okresu, zapewniając w ten sposób znakomity wgląd w ewolucję nowoczesnych poglądów i metod konserwatorskich.

Ochrona i zarządzanie

Zamek krzyżacki w Malborsku podlega ochronie prawnej na szczeblu krajowym w Polsce (poprzez wpis do rejestru zabytków oraz nadanie mu statusu Pomnika Historii) oraz na podstawie przepisów dotyczących muzeów, wdrażanych przez państwowe służby konserwatorskie. Od 1961 roku gospodarzem obiektu jest muzeum państwowe, podległe bezpośrednio Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Muzeum dysponuje wysoko kwalifikowanymi służbami konserwatorskimi i edukacyjnymi, oraz odpowiednimi funduszami, umożliwiającymi prowadzenie właściwych działań konserwatorskich oraz edukacyjnych i popularyzatorskich. Kontrolę nad działalnością muzeum sprawuje Ministerstwo Kultury I Dziedzictwa Narodowego oraz państwowe służby konserwatorskie.

Utrzymanie wyjątkowej uniwersalnej wartości, autentyczności i integralności dobra z czasem wymaga kontynuowania polityki konserwatorskiej realizowanej w malborskim zespole zamkowym od połowy XIX wieku, aby chronić układ przestrzenno-funkcjonalny twierdzy nad Nogatem, jej panoramy oraz historyczne elementy architektoniczne zamku. W celu zagwarantowania integralności zespołu zamkowego z jego otoczeniem i zachowania charakteru tego miejsca, potrzebne jest zacieśnienie współpracy wszystkich zainteresowanych stron. Współpraca ta powinna zapewniać efektywną ochronę obiektu w miejscowych dokumentach planistycznych.


link unesco whc: goo.gl/I8ACKV

Dokumenty

Zakmnij