Informacje

Atrybut Wartość
Nazwa Świdnica
Koordynaty N50 50 39.20 E16 29 40.40
Wpis 2001
Pow. dobra 0.11 ha
Pow. strefy buforowej 4.3 ha
Typ komponent wpisu seryjnego
Nr Ref. 1054-002

Oś czasu

Świdnica

Wyślij wiadomość

Menu obiektu

Kościół Pokoju w Świdnicy

Powstał na mocy pokoju westfalskiego (stąd nazwa), kończącego wojnę trzydziestoletnią 1618-1648. Przed jej rozpoczęciem świdniczanie mogli swobodnie wyznawać idee Lutra, w mieście odprawiano nabożeństwa luterańskie.

Po wybuchu wojny ewangelikom odebrano prawo do własnej wiary i kościołów. Zgodnie z pokojem westfalskim, katolicki cesarz Ferdynand III Habsburg został zobowiązany przez Szwedów do zezwolenia ewangelikom w księstwach dziedzicznych w Jaworze, Głogowie i Świdnicy na zbudowanie po jednym tzw. Kościele Pokoju. Habsburgowie surowo obwarowali tę zgodę: ewangelicy mogli wznieść świątynię wyłącznie poza murami miasta, bez wież i dzwonnicy, tylko z nietrwałych materiałów – z drewna, piasku, słomy i gliny. Nie mogła przypominać kościoła, a jej budowa nie mogła przekroczyć roku.

Ewangelicy wykazali się wówczas niezwykłą zaradnością, najbiedniejsi przynosili choćby deskę. W budowę zaangażowali się przedstawiciele wszystkich stanów, od szlachty, przez mieszczaństwo, po chłopów. Świdniczanin Christian Czepko wyruszył w podróż po europejskich dworach protestanckich, żeby prosić o pieniądze na budowę. Udało się i w1657 r. odprawiono pierwsze nabożeństwo w Kościele Pokoju w Świdnicy. Dwa takie kościoły powstały także w Głogowie (spłonął po stu latach) oraz w Jaworze (istnieje do dziś).

Kościół Pokoju w Świdnicy jest bazyliką na planie krzyża, zbudowaną w technice szachulcowej (drewniany szkielet wypełniony masą z gliny i słomy). Do głównej bryły dobudowano potem Halę Chrztów i zakrystię od wschodu, Halę Zmarłych od zachodu, Halę Ślubów od południa i Halę Polową od północy. Na powierzchni 1090 mkw. mieści się 7,5 tys. osób. W barokowym wnętrzu dominuje XVIII-wieczny bogaty ołtarz z drewna. Płaskorzeźba ponad mensą przedstawia Ostatnią Wieczerzę. Powyżej umieszczono rzeźbione postacie Mojżesza, arcykapłana Aarona, Jezusa, Jana Chrzciciela i apostołów Piotra i Pawła. Pomiędzy nimi, w centralnym miejscu znajduje się scena z chrztem Chrystusa w Jordanie. Nad sześcioma drewnianymi kolumnami korynckimi biegnie fryz z napisem: “Dies ist mein geliebter Sohn, an dem ich Wohigefallen habe” (“To jest syn mój umiłowany, którego sobie upodobałem” – Ew. Mateusza 3,17). Ołtarz wieńczy księga z siedmioma pieczęciami i barankiem z chorągwią. Drugą dominantą jest ambona, również z XVIII wieku. Jej kosz podtrzymują Wiara z krzyżem, Nadzieja z kotwicą i Miłość z dzieckiem, a na zwieńczeniu anioł z trąbą obwieszcza Sąd Ostateczny. Schody na ambonę zdobią reliefy z zesłaniem Ducha Św., Golgotą i Rajem. Na mównicy umieszczono klepsydrę podzieloną na cztery półgodzinki, która odmierzała długość trwania kazania. XVII-wieczne organy ze wspaniałym barokowym prospektem, podtrzymywanym przez dwóch atlasów, ozdobione ruchomymi figurkami aniołków, właśnie zostały gruntownie odnowione. Z powodu licznych napraw duże organy były często nieczynne, dlatego na najwyższej emporze nad ołtarzem zbudowano drugie, małe organy. Empory biegną na kilku poziomach, pokryte 78. tekstami z Biblii i 47. scenami alegorycznymi, bogato zdobione epitafiami, tarczami cechowymi m.in. piekarzy, piwowarów, rzeźników, sukienników oraz portretami mieszczan i szlachty. Najbardziej uprzywilejowane rodziny miały własne loże, wśród których najbardziej imponująca jest loża Hochbergów, dowód wdzięczności dla rodziny hrabiego Johanna Heinricha von Hochberg, który ufundował dwa tysiące dębów, czyli dwie trzecie drewna niezbędnego do budowy. Malowidła na stropach przedstawiają Świętą Trójcę, Sąd Ostateczny, Niebiańskie Jeruzalem, upadek Babilonu. W Hali Chrztów warto zwrócić uwagę na drewnianą, polichromowaną chrzcielnicę z 1661 r., na portrety duchownych, którzy w ciągu trzech stuleci odprawiali tu nabożeństwa oraz ich bogate stroje liturgiczne. Kościół stoi w centralnym miejscu placu Pokoju, opasanego kilometrowym murem. Wśród starodrzewu sąsiadują ze sobą XVII- i XVIII-wieczne zabytki: dzwonnica, dawne ewangelickie liceum (obecnie pensjonat Barokowy Zakątek), dom dzwonnika z ogrodem lawendowym (obecnie Centrum Promocji i Partnerstwa UNESCO), dom stróża (kawiarnia Baroccacfe) i nekropolia, która przez 250 lat była jedynym miejscem pochówku dla kilku tysięcy ewangelików. Plebania po remoncie zamieni się w Dolnośląski Instytut Ewangelicki, który będzie udostępniał cenne zbiory parafialne: 300-letnie Biblie i starodruki tworzące jedno z największych archiwów luterańskich w Polsce.


Ewangelickie Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy zostały wzniesione w okresie kontrreformacji, w połowie XVII w., na terenie Śląska, który w owym czasie znajdował się w obrębie katolickiego cesarstwa Habsburgów. W konsekwencji ustaleń Pokoju Westfalskiego obowiązującą zasadą było "cuius regio, eius religio" (czyje panowanie, tego religia), dlatego budowa kościołów ewangelickich na terenie cesarstwa możliwa była jedynie dzięki wsparciu luterańskiego króla Szwecji. Cesarz zezwolił na powstanie w stolicach księstw - Głogowie, Jaworze i Świdnicy, po jednym tzw. Kościele Pokoju (kościół w Głogowie spłonął), przy czym świątynie te musiały spełniać szereg wymagań, tj. należało je zbudować w ciągu roku, na koszt gmin ewangelickich, poza murami miasta, bez wież oraz przy użyciu nietrwałych materiałów, takich jak drewno i glina.

Konieczność dostosowania się do postawionych warunków, przy jednoczesnej chęci zaspokojenia potrzeb dużej społeczności protestanckiej, zaowocowały powstaniem największych w skali kontynentu barokowych budynków pełniących funkcje religijne, które zbudowane zostały w konstrukcji szkieletowej. Architekt kościołów, Albrecht von Säbisch, zaprojektował trójnawowe świątynie o imponujących rozmiarach: ok. 40 m długości, 20 m szerokości i ok. 15 m wysokości nawy głównej, mogące pomieścić po kilka tysięcy wiernych (6 tysięcy osób w Jaworze i 7,5 tysiąca osób w Świdnicy). Wzniesienie tak dużych budynków przy wykorzystaniu jedynie tradycyjnych technik budowlanych i nietrwałych materiałów jest niezwykłym osiągnięciem inżynieryjnym.

Na przestrzeni lat wnętrza świątyń zyskały cenne wyposażenie i wystrój w postaci lóż oraz dekoracji snycerskich i malarskich. Niemal całą powierzchnię kościołów pokrywają polichromie, w tym charakterystyczne cykle przedstawiające sceny biblijne i alegoryczne uzupełnione cytatami z Pisma Świętego oraz ilustracje siedzib fundatorów. W kościołach znajdują się również herby, gmerki cechowe i epitafia. Wartościowe dekoracje w interesujący sposób łączą formy barokowe oraz tematykę związaną z teologią protestancką, jak również obrazują status społeczny i materialny członków gmin ewangelickich.

Warto podkreślić, że Kościoły Pokoju zachowały swoją oryginalną formę architektoniczną oraz funkcje świątyń ewangelicko-augsburskich. Niezmienne pozostają również relacje przestrzenne kościołów i znajdujących się w ich otoczeniu zabudowań parafialnych i cmentarzy.

Dokumenty

Zakmnij