Informacje

Atrybut Wartość
Nazwa Drewniane kościoły południowej Małopolski
Koordynaty N49 45 0 E21 13 60
Wpis 2003
Kryteria iii, iv
Pow. dobra 8.26 ha
Pow. strefy buforowej 242 ha
Typ Seryjne
Nr Ref. 1053rev

Oś czasu

2002 - odroczenie wniosku (Deferral) dec.#26COM23.21
2003 - wpis na listę dec.#27COM8C.36
2013 - zmiana nazwy dec.#37COM 8B
2016 - przyjęcie retrospektwynego SoUV dec.#40COM 8E

Komponenty

Mapa obiektu

Drewniane kościoły południowej Małopolski

Wyślij wiadomość

Menu obiektu

Drewniane Kościoły Południowej Małopolski (Polska)

(Ref. 1053-2003)

Deklaracja Wyjątkowej Uniwersalnej Wartości

Krótki opis

Drewniane Kościoły Południowej Małopolski są wpisem seryjnym obejmującym sześć najlepiej zachowanych i najstarszych drewnianych gotyckich kościołów charakterystycznych dla tego regionu. Znajdują się one w następujących miejscowościach: Blizne, Binarowa, Dębno Podhalańskie, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa, położonych na obszarze południowej i południowo-wschodniej Polski, w historycznym regionie Małopolska, obejmującym teren Pogórza Karpackiego, w północnej strefie Karpat Zachodnich. Kościoły stanowią wyjątkowy przykład tradycji budownictwa drewnianego średniowiecznych kościołów w kulturze rzymskokatolickiej. Wzniesiono je w technice zrębowej (wieńcowej), rozpowszechnionej w Europie północnej i wschodniej od średniowiecza, lecz zastosowany w nich specyficzny zasób rozwiązań konstrukcyjnych sprawił, że powstały dzieła wyjątkowe.

Budowle te wywodzą swą funkcjonalną kompozycję przestrzenną z przyjętych z Zachodu wymogów liturgicznych. Kościoły posiadają rozbudowaną strukturę przestrzenną, początkowo dwuczłonową, składającą się z prostokątnej nawy i węższego od niej prezbiterium zorientowanego ku wschodowi i najczęściej zamkniętego trójbocznie z tej strony. W późniejszym okresie od zachodu dobudowano izbicowe wieże o konstrukcji słupowo-ramowej (wyjątkiem jest kościół w Lipnicy Murowanej) oraz otoczono bryły kościołów podcieniami, zwanymi "sobotami". Dzięki zastosowaniu wysokiej jakości ciesielskich rozwiązań konstrukcyjnych, takich jak system więźbowo-zaskrzynieniowy, uzyskały one charakterystyczną formę architektoniczną wysokich, krytych gontem dachów, wspólnych dla prezbiterium i nawy, co wzmacniało konstrukcję kościoła. Budowle wyróżnia też wysokiej klasy ciesielski detal architektoniczny, podkreślający gotycki charakter średniowiecznych kościołów.

Kościoły te posiadają wyjątkowo cenny wystrój i wyposażenie, które prezentuje różnorodność technik i stylów wykonania, bogactwo programów ikonograficznych oraz wybitne wartości artystyczne. Świątynie te są także ilustracją stylistycznych przemian dekoracji wnętrz sakralnych, od gotyku poczynając. Wszystkie elementy bogatego wystroju są harmonijnie z sobą powiązane i doskonale się uzupełniają, pod względem treści, funkcji i stylu.

Stanowią one przykład historycznych dominant układów ruralistycznych, co do dziś stanowi o ich wyjątkowych walorach krajobrazowych - większość z nich usytuowana jest w malowniczych śródgórskich dolinach. Wszystkie kościoły, które powstawały z fundacji rodzin szlacheckich i były symbolem ich prestiżu, pełnią swoją pierwotną funkcję będąc miejscem tradycyjnych uroczystości i obrzędów religijnych, w niektórych z nich trwa kult łaskami słynących wizerunków.

Łączna powierzchnia tego dobra seryjnego wynosi 8,26 ha, natomiast łączna powierzchnia ich stref buforowych wynosi 242 ha.

Kryterium (iii): Drewniane Kościoły stanowią ważne świadectwo średniowiecznej tradycji budownictwa sakralnego, połączonego z liturgicznymi i kultowymi funkcjami kościoła rzymskokatolickiego w stosunkowo niedużym regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Kryterium (iv) – Kościoły te są najbardziej reprezentatywnymi przykładami zachowanych gotyckich kościołów wzniesionych w konstrukcji wieńcowej. Są one szczególnie imponujące w swoim wystroju i konstrukcji, będąc fundacją szlacheckich rodzin jako symbol socjalnego i politycznego prestiżu.

W granicach dobra znajdują się wszystkie elementy, które wyrażają wyjątkową uniwersalna wartość Drewnianych kościołów południowej Małopolski, które pozostają nienaruszone i w dobrym stanie. Mimo, że nie tworzą zespołu w sensie terytorialnym, Drewiane kościoły południowej Małopolski należą do zwartej i charakterystycznej grupy budowli sakralnych integralnie ze sobą powiązanej ze względu na czas powstania, funkcję, zastosowany materiał i rozwiązania konstrukcyjne oraz formę architektoniczną. Dobro jest zatem odpowiedniej wielkości, aby zapewnić pełną reprezentację funkcji i procesów, które reprezentują znaczenie, i nie cierpi z powodu negatywnych skutków rozwoju i / lub zaniedbania.

Ich integralność jest również widoczna w ścisłym powiązaniu elementów architektonicznych z wystrojem i wyposażeniem wnętrz świątyni, a także niezmienną funkcją. Uwidocznione są w ten sposób historyczno-artystyczne powiązania, zaświadczające nie tylko o ciesielskiej i artystycznej tradycji regionu, ale także stanowiące świadectwo stosunków religijno-społecznych w okresie późnego średniowiecza w tym regionie. Wszystkie Drewniane kościoły południowej Małopolski stanową dominujące elementy układu ruralistycznego, pełniąc rolę czynnika integrującego walory kulturowe i przyrodnicze lokalnego krajobrazu.

Zagrożeniem dla integralności zespołów kościelnych w skali krajobrazowej może być wkraczanie nowej dysharmonijnej zabudowy zaburzającej skalę i percepcję kościołów w ich historycznym otoczeniu.

Autentyczność

Wszystkie małopolskie drewniane kościoły są gotyckimi budowlami zachowanymi w historycznej postaci. Ich autentyczność przejawia się w lokalizacji i otoczeniu, w zachowanym materiale, rozwiązaniach konstrukcyjnych (konstrukcja zrębowa, słupowo-ramowa konstrukcja wież, system więźbowo-zaskrzynieniowy, czy storczykowe więźby dachowe) oraz formie architektonicznej określonej głównie przez charakterystyczny trójczłonowy rzut (z wyjątkiem bezwieżowego kościoła w Lipnicy Murowanej) i bryłę, wyróżniającą się wysokimi dachami, izbicowymi wieżami i podcieniami, jak również mistrzowsko opracowany ciesielski detal architektoniczny. Drewniane kościoły południowej Małopolski cechuje również autentyczność funkcji, ponieważ nadal służą jako miejsca dla tradycyjnych uroczystości i obrzędów religijnych, w tym (w niektórych przypadkach) trwa kult wizerunków słynących łaskami.

Ważnym atrybutem zaświadczającym o autentyczności drewnianych kościołów jest ich wystrój i wyposażenie wnętrz, składające się w głównej mierze z polichromii pokrywających ich ściany i stropy, prezentując różnorodne: techniki i style, tematykę i programy ikonograficzne będące także przykładami lokalnych fundacji. Charakterystyczny dla tego typu drewnianych kościołów jest również specyficzny charakter dekoracji o gotyckim rodowodzie tzw. malarstwo patronowe, zachowane w części kościołów. Oprócz funkcji dekoracyjnych, zgodnie ze średniowieczną tradycją, pełniły one także funkcje edukacyjne – stanowiąc wykładnię ideologiczną.

Kościoły drewniane są przykładami tradycji i technologii wykształconych w średniowiecznych środowiskach cechowych. Istniejąca ciągłość tradycji warsztatowych zapewniała stosowanie tych samych technik i materiałów, co zapobiegło zatarciu poprzez historyczne nawarstwienia oryginalnego charakteru dobra.

Ochrona i zarządzanie

Kościoły drewniane południowej Małopolski objęte są ochroną prawną na mocy przepisów o ochronie zabytków, których realizację prowadzą państwowe służby konserwatorskie. Obowiązek prawny utrzymania tych dóbr we właściwym stanie spoczywa na parafiach rzymskokatolickich w Bliznem, Binarowej, Dębnie Podhalańskim, Haczowie, Lipnicy Murowanej, Sękowej. Prowadzenie programów konserwatorskich podlega bezpośrednio parafiom lub ustanowionym w tym celu pełnomocnikom pod merytoryczną kontrolą wojewódzkich konserwatorów zabytków przy udziale konserwatorów diecezjalnych z ramienia Kurii Diecezjalnych.

W celu lepszej ochrony i zachowania autentyzmu i integralności kościołów powinna nastąpić intensyfikacja współpracy pomiędzy parafiami (zarządcami) a lokalnymi władzami i społecznościami. Zalecane jest również wypracowanie szczegółowych zasad monitoringu oraz uregulowanie kwestii związanych z pozyskiwaniem funduszy na prace konserwatorskie, co ułatwiłoby ochronę i opiekę nad dobrami. W celu zapewnienia efektywnej ochrony kościołów i ich otoczenia niezbędne jest opracowanie i wdrożenie zintegrowanego planu zarządzania.


ID Nazwa i Lokalizacja Państwo Koordynaty Powierzchnie Data
1053-001 Church of the Archangel Michael, Binarowa                                      Poland N49 45 E21 14 Property: 1.8 ha
Buffer zone: 40.4 ha
2003
1053-002 Church of All Saints, Blizne Poland N49 45 0 E21 57   Property: 2.2 ha
Buffer zone: 46.7 ha
2003
1053-003 Church of the Archangel Michael, Dębno Poland N49 28 E20 13   Property: 0.14 ha
Buffer zone: 64 ha
2003
1053-004 Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary
and the Archangel Michael, Haczów
Poland N49 42 0 E21 54   Property: 1.3 ha
Buffer zone: 38.2 ha
2003
1053-005 Church of St Leonard, Lipnica Murowana Poland N49 40 0 E20 31 Property: 1.1 ha
Buffer zone: 16.5 ha
2003
1053-006 Church of St Philip and St James the Apostles, Sękowa Poland N49 37 60 E21 12 Property: 1.72 ha
Buffer zone: 36.4 ha
2003

link unesco whc: goo.gl/QybdfQ

Zakmnij