Informacje

Atrybut Wartość
Nazwa Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat
Koordynaty N49 32 2 E21 1 56
Wpis 2013
Kryteria iii, iv
Pow. dobra 7.03 ha
Pow. strefy buforowej 92.73 ha
Typ Seryjne, wielokrajowe
Nr Ref. 1424

Oś czasu

2013 - wpis na listę dec.#37COM8B.37

Komponenty

Mapa obiektu

Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat

Wyślij wiadomość

Menu obiektu

Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat (Polska /Ukraina)

(Ref. 1424-2013)

Orzeczenie wyjątkowej uniwersalnej wartości (Decyzja: 37 COM 8B.37)

Krótki opis

Szesnaście drewnianych cerkwi (kościołów) zlokalizowanych na wschodnich krańcach Europy Środkowej, w polskim i ukraińskim regionie Karpat stanowi wyjątkowy przykład szeroko niegdyś rozpowszechnionej w krajach słowiańskich tradycji drewnianego prawosławnego budownictwa sakralnego, które przetrwało do dziś. Architektoniczne formy cerkwi o trójdzielnych planach, kopułach brogowych wraz z wolnostojącymi dzwonnicami są zgodne z wymogami liturgii Kościoła Wschodniego jednocześnie, odzwierciedlając kulturowe tradycje lokalnych społeczności, które rozwinęły się w izolacji ze względu na górzysty teren. Cerkwie te prezentują typy architektury: huculski w południowo-wschodnim ukraińskim regionie Karpat w Wierbiążu Niżnym i Jasinie; halicki w północnej części Karpat, po obu stronach polsko-ukraińskiej granicy w Rohatynie, Drohobyczu, Żółkwi, Potyliczu, Radrużu i Chotyńcu; bojkowski, po obu stronach granicy polsko-ukraińskiej w pobliżu granicy ze Słowacją w Smolniku, Użoku i Matkowie oraz łemkowski w polskich Karpatach Zachodnich w Powroźniku, Brunarach Wyżnych, Owczarach, Kwiatoniu i Turzańsku. Cerkwie zbudowane są w konstrukcji zrębowej ze złożonymi systemami złącz narożnych i stanowią przykład niezwykłych umiejętności ciesielskich oraz rozwiązań konstrukcyjnych. Wzniesione zostały na drewnianych podwalinach ułożonych na kamiennych fundamentach, ich ściany i dachy pokrywają drewniane gonty. Cerkwie z przyległymi do nich cmentarzami i czasami wolnostojącymi dzwonnicami otoczone są murami lub ogrodzeniami z bramami, otoczonymi drzewami.

Kryterium (iii): Cerkwie stanowią wyjątkowe świadectwo odrębnej tradycji budownictwa sakralnego, osadzonej w głównym nurcie tradycji Cerkwi Prawosławnej powiązanej z lokalnym charakterem architektury. Konstrukcje, wystrój oraz rozwiązania dekoracyjne są charakterystyczne dla kulturowych tradycji społeczności, zamieszkujących region Karpat i ilustrują wiele symbolicznych odwołań oraz sakralnych znaczeń związanych z tymi tradycjami.

Kryterium (iv): Cerkwie stanowią wyjątkowy przykład grupy budowli wzniesionych w tradycyjnej konstrukcji zrębowej, reprezentujących ważny okres w historii budownictwa w regionie Karpat. Cerkwie, wywodzące się z tradycji prawosławnego budownictwa sakralnego, zostały przystosowane do lokalnych tradycji kulturowych, ewoluując od XVI do XIX wieku, są odzwierciedleniem religijności miejscowych społeczności.

Integralność

Wszystkie elementy niezbędne do wyrażenia wartości dobra, znajdują się w obrębie jego granic, w tym otaczające je mury lub ogrodzenia z bramami, a także w niektórych przypadkach dzwonnice, cmentarze i budynki towarzyszące. Budowlom nie zagraża przebudowa ani zaniedbanie. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na lokalizację parkingów samochodowych, aby nadal zachować integralność miejsca oraz ważne widoki na  i z dobra. Mury lub ogrodzenia obsadzone drzewami określają jednoznacznie odrębną strefę lub dominantę w krajobrazie.

Autentyczność

Dobra uważane są za autentyczne w kwestii lokalizacji i otoczenia, a także ich użytkowania i funkcji - 13 cerkwi wciąż pełni rolę świątyń, a kolejne trzy, w Radrużu, Rohatynie i Drohobyczu zachowane są jako muzea. Również autentyczność materiałów pozostaje wysoka, gdyż konstrukcyjne elementy drewniane były przez lata starannie naprawiane tradycyjnymi metodami. Elementy dekoracyjne posiadają wysoki stopień autentyczności, zaś drewniane, zewnętrzne gontowe pokrycia dachów oraz ścian, wymagające wymiany co 20-30 lat, zostały w większości przypadków odpowiednio odtworzone. Okresowa wymiana pokrycia ścian stanowi część bieżących zabiegów konserwatorskich. Kluczowym wymogiem dla przyszłego zachowania autentyczności technik rzemieślniczych i konserwatorskich jest podtrzymywanie wiedzy w zakresie tychże technik. Niemal we wszystkich cerkwiach zachowały się oryginalne drzwi i zamki, z napisami na nadprożach, które podają datę wzniesienia budowli oraz nazwiska cieśli.

Ochrona i zarządzanie

Wszystkie dobra w Polsce są chronione w maksymalnym stopniu poprzez wpisanie ich do rejestru zabytków zgodnie z Ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (2003). Wszystkie dobra na Ukrainie chronione są w maksymalnym stopniu poprzez wpisanie ich do Krajowego rejestru nieruchomych zabytków historycznych zgodnie z Krajową Ustawą o Ochronie Dziedzictwa Kulturalnego (2000). Dobra oraz ich strefy buforowe będą uznawane i chronione w regionalnych i lokalnych planach zagospodarowania przestrzennego. Zarządzanie dobrem seryjnym koordynowane będzie przez Komitet Sterujący, działający w imieniu ministerstw kultury obu państw, którego członkowie będą współpracowali z zarządcami cerkwi w celu zapewnienia ich konserwacji oraz inicjowania szkoleń. Na posiedzenia Komitetu Sterującego zapraszani będą eksperci z różnych dziedzin. Komitet zobowiązany jest również do zaproszenia do stałej współpracy właścicieli i opiekunów dóbr, a także przedstawicieli władz kościelnych i świeckich wraz z przedstawicielami administracji samorządowej na poziomie lokalnym i regionalnym, jak również służb konserwatorskich. Komitet Sterujący we współpracy z lokalnymi władzami będzie nadzorował miejscowe plany zagospodarowania i użytkowania terenów. W odniesieniu do indywidualnych planów zarządzania, Komitet Sterujący będzie nadzorować również wszystkie sprawy istotne dla stałego podtrzymywania kulturowej wartości dóbr oraz ich stanu zachowania, jak również dla eliminowania potencjalnych zagrożeń, włącznie z przestrzeganiem ograniczeń inwestycyjnych w planach zagospodarowania przestrzennego w najbliższej sąsiedztwie dóbr  i ich strefach buforowych. Restrykcje te mają w niektórych wypadkach kluczowe znaczenie i Państwa - Strony zobowiązały się do ustanowienia odpowiednich mechanizmów ochronnych w odniesieniu do wszystkich aspektów planów zagospodarowania przestrzennego. Organizacja dostępu turystów do dóbr związana z budowaniem infrastruktury turystycznej i parkingów samochodowych musi być starannie zaplanowana, aby nie naruszyć integralności elementów składowych miejsca światowego dziedzictwa, w szczególności jeżeli chodzi o ich widok na oraz z dobra. Działania prewencyjne związane z zagrożeniem przeciwpożarowym lub powodzią muszą być stale wzmożone, aby chronić obiekty przed skutkami potencjalnych klęsk żywiołowych.


ID Nazwa i Lokalizacja Państwo Koordynaty Powierzchnia Data Wpisu
1424-001 Brunary Wyżne-Tserkva of Saint Michael the Archangel  Poland N49 32 2.00 E21 1 56.00  Property: 0.32 ha
Buffer zone: 3.36 ha
2013
1424-002 Chotyniec-Tserkva of the Birth of the Blessed Virgin Mary  Poland N49 57 10.70 E23 0 10.00  Property: 0.67 ha
Buffer zone: 4.34 ha
2013
1424-003 Drohobych-Tserkva of Saint George Ukraine N49 20 51.85 E23 29 58.80  Property: 0.18 ha
Buffer zone: 1.06 ha
2013
1424-004 Kwiatoń-Tserkva of Saint Paraskeva  Poland N49 30 4.80 E21 10 21.66  Property: 0.26 ha
Buffer zone: 1.82 ha
2013
1424-005 Matkiv-Tserkva of the Synaxis of the Blessed Virgin Mary  Ukraine N48 54 55.70 E23 6 32.00  Property: 0.16 ha
Buffer zone: 1.16 ha
2013
1424-006 Nyzhniy Verbizh-Tserkva of the Nativity of the Blessed Virgin Mary  Ukraine N48 29 55.16 E25 0 41.29  Property: 2.22 ha
Buffer zone: 31.11 ha
2013
1424-007 Owczary-Tserkva of Our Lady’s Protection  Poland N49 35 19.00 E21 11 28.00  Property: 0.38 ha
Buffer zone: 2.87 ha
2013
1424-008 Potelych-Tserkva of the Descent of the Holy Spirit  Ukraine N50 12 31.00 E23 33 3.00  Property: 0.19 ha
Buffer zone: 1.1 ha
2013
1424-009 Powroźnik-Tserkva of Saint James the Less, the Apostle  Poland

N49 22 11.00

E20 57 1.51 

Property: 0.71 ha
Buffer zone: 1.1 ha
2013
1424-010 Radruż-Tserkva of Saint Paraskeva  Poland

N50 10 35.05

E23 24 3.84 

Property: 0.3 ha
Buffer zone: 2.11 ha
2013
1424-011 Rohatyn-Tserkva of the Descent of the Holy Spirit  Ukraine N49 24 37.00 E24 36 10.49  Property: 0.49 ha
Buffer zone: 1.47 ha
2013
1424-012 Smolnik-Tserkva of Saint Michael the Archangel  Poland N49 12 34.70 E22 41 16.00  Property: 0.35 ha
Buffer zone: 34.85 ha
2013
1424-013 Turzańsk-Tserkva of Saint Michael the Archangel  Poland N49 22 9.10 E22 7 44.20  Property: 0.3 ha
Buffer zone: 3.02 ha
2013
1424-014 Uzhok-Tserkva of the Synaxis of the Archangel Michael  Ukraine N48 59 1.54 E22 51 15.61  Property: 0.12 ha
Buffer zone: 1.81 ha
2013
1424-015 Yasynia-Tserkva of Our Lord’s Ascension  Ukraine N48 16 30.00 E24 21 11.00  Property: 0.13 ha
Buffer zone: 0.49 ha
2013
1424-016 Zhovkva-Tserkva of the Holy Trinity  Ukraine N50 3 19.22 E23 58 55.97  Property: 0.25 ha
Buffer zone: 1.06 ha
2013

link unesco whc: goo.gl/kmGYvr

KOMPONENTY POLSKIE:

Brunary Wyżne – Cerkiew pw. św. Michała Archanioła (woj. małopolskie, gmina Uście Gorlickie).
Cerkiew parafialna z 1797 r. (obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki pw. NMP Wniebowziętej) trójdzielna, o konstrukcji zrębowej. Budowla zachowała najważniejsze cechy cerkwi zachodniołemkowskiej. Dachy zwieńczone kopułami cebulastymi ze ślepymi latarniami. We wnętrzu polichromie o rokokowo klasycystycznych motywach architektonicznych oraz roślinnych z 1898 r. Zachowały się także fragmenty starszej barokowej polichromii z końca XVIII w. Barokowy ikonostas z XVIII w. przemalowany został w czasie remontu w 1831 r. W nawie trzy ołtarze boczne z 2. poł. XVIII w. − barokowy z ikoną Pieta, barokowy z ikoną Przemienienia Pańskiego, trzeci, rokokowy z ikoną Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Zachowała się także ambona z malowanymi postaciami ewangelistów (XVIII w.) oraz ikony z XVIII i XIX w.

Chotyniec – Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy (woj. podkarpackie, gmina Radymno).
Cerkiew z ok. 1600 r. (obecnie filialna cerkiew greckokatolicka) o konstrukcji zrębowej, przedsionek o konstrukcji ramowej. Świątynia nowszego typu halickiego. Ściany nawy, sanktuarium i górnej kaplicy zdobi figuralno-ornamentalna polichromia pochodząca z 1. poł. XVIII w. Na zrębie wschodnim nawy umieszczono pięciokondygnacyjny ikonostas, pochodzący najprawdopodobniej z 1671 r., częściowo zmodyfikowany w 1756 r. Zachował się też ołtarz boczny z ok. 1700 r. Cerkiew jest jedną z najstarszych drewnianych świątyń greckokatolickich w Polsce i reprezentuje rzadki rodzaj cerkwi z galerią wokół kaplicy. Obok cerkwi pozostałości dawnego cmentarza i drewniana dzwonnica.

Kwiatoń – Cerkiew pw. św. Paraskiewy (woj. małopolskie, gmina Uście Gorlickie).
Cerkiew z XVII w. (obecnie kościół filialny rzymskokatolicki), trójdzielna, o konstrukcji zrębowej, kryta gontem. Jedna z najlepiej zachowanych klasycznych świątyń zachodniołemkowskich ze wszystkimi atrybutami. Cerkiew o wyjątkowo strzelistej bryle. Polichromia ścian i stropów o motywach architektonicznych z XVIII w. i XIX w. Dekoracje wnętrza: ikonostas pędzla Michała Bogdańskiego z 1904 r., dwa ołtarze boczne z ikonami Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz Zdjęcia z Krzyża, w prezbiterium XIX-wieczny ołtarz. Przykład genialnej kompozycji, najwyższego poziomu umiejętności w zakresie rzemiosła i wspaniałej zręczności stolarzy i cieśli.

Owczary – Cerkiew Opieki Bogurodzicy (woj. małopolskie, gmina Sękowa). 
Cerkiew parafialna z 1653 r. (obecnie kościół filialny rzymskokatolicki), trójdzielna, o konstrukcji zrębowej. Obiekt przebudowywany w XVIII i XIX w. Ściany i dachy kryte gontem, wieże i hełm kryte blachą. Portal zachodni z nadprożem wyciętym w tzw. ośli grzbiet i z wyrytą datą budowy. Nawę i sanktuarium nakrywają kopuły namiotowe. Kompletne dekoracje wnętrz z XVII-XIX w.: barokowy ikonostas, barokowe ołtarze boczne z ikonami Najświętszej Marii Panny i św. Mikołaja. Ściany pokrywają polichromie z XIX i 1. poł. XX w. Cerkiew wraz z otoczonym kamiennym ogrodzeniem dziedzińcem i ceglaną dzwonnicą jest przykładem autentycznej struktury zespołu cerkiewnego. Działania konserwatorskie w tej świątyni zostały wyróżnione międzynarodową nagrodą Europa Nostra. Doskonale zachowana cerkiew reprezentująca typ zachodniołemkowski.

Powroźnik – Cerkiew pw. św. Jakuba Młodszego Apostoła (woj. małopolskie, gmina Muszyna).
Cerkiew z początków XVII w., przebudowana na początku XIX w. (obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki pw. św. Jakuba Młodszego Apostoła), trójdzielna, o konstrukcji zrębowej. W całości kryta gontem. W zakrystii zachowana została unikatowa polichromia figuralna z 1637 r. przedstawiającą sceny ze Starego i Nowego Testamentu. We wnętrzu cenne dekoracje z XVIII -XIX w.: barokowy ikonostas (XVII w.), ołtarz główny z ikoną Matki Bożej z Dzieciątkiem (XVII w.), barokowy ołtarz boczny, rokokowa ambona z 1700 r., ikony z XVII-XIX w. Jest to najstarsza cerkiew w stylu zachodniołemkowskim. Cerkiew stanowi wyjątkowy przykład translokacji drewnianego budynku. W 1813 r. ze względu na powodzie, które występowały w poprzedniej lokalizacji, konstrukcja została przeniesiona przy zachowaniu oryginalnej struktury.

Radruż – Cerkiew pw. św. Paraskiewy (woj. podkarpackie, gmina Horyniec Zdrój).
Cerkiew wzniesiona około 1583 r. (obecnie filia Muzeum Kresów w Lubaczowie) o konstrukcji zrębowej, starszy wariant cerkwi typu halickiego. Cerkiew otacza przydaszek (soboty) wsparty na wyprofilowanych rysiach. W 2. poł. XVII w. wnętrze nawy oraz sanktuarium pokryto figuralną polichromią. W 1699 r. zamontowano nowy ikonostas o odrębnej konstrukcji. Zespół cerkiewny położony na rozległym, owalnym wzniesieniu składa się z cerkwi otoczonej zabytkowym cmentarzem (najstarsze nagrobki z 1682 r.), monumentalnej drewnianej dzwonnicy o konstrukcji słupowo-ramowej, kamiennego muru z dwiema bramami oraz parterowego kamiennego budynku kostnicy. Jest to najstarsza i najlepiej zachowana cerkiew drewniana w Polsce. Reprezentuje najwcześniejszy etap rozwoju trójdzielnych cerkwi podłużnych pokrytych dachem czterospadowym. Cerkiew zachowała autentyczny kontekst krajobrazowy. Otoczenie cerkwi stanowi przykład oryginalnego układu zespołu cerkiewnego.

Smolnik – Cerkiew pw. św. Michała Archanioła (woj. podkarpackie, gmina Lutowiska).
Cerkiew z 1791 r. (obecnie kościół filialny rzymskokatolicki), o konstrukcji zrębowej, trójdzielna, typu bojkowskiego, usytuowana w opuszczonej i rozebranej po 1951 r. wsi. Odremontowana w 1969 r., dzięki czemu odzyskała swoją pierwotną formę. Otoczona przydaszkiem wspartym na rysiach. Wewnątrz nawa i sanktuarium pokryte sklepieniem piramidalnym z załomem. W górnej części ściany ikonostasu zachowana częściowo polichromia z końca XVIII w. z motywami podtrzymywanej przez anioły draperii z medalionami. Elementy pierwotnego wyposażenia cerkwi znajdują się w muzeach we Lwowie, Łańcucie, Sanoku. Znajdujące się we wnętrzu inne obiekty sztuki cerkiewnej – carskie wrota, obrazy pochodzą z rożnych świątyń. Najlepiej zachowany klasyczny przykład cerkwi bojkowskiej na terenie Polski. 

Turzańsk – Cerkiew pw. św. Michała Archanioła (woj. podkarpackie, gmina Komańcza).
Cerkiew greckokatolicka wzniesiona w latach 1801-1803 (obecnie filialna cerkiew prawosławna), zbudowana na planie krzyża, pięciokopułowa. Trójstrefowy ikonostas pochodzi z 1. poł. XIX w., ołtarze boczne z początku XIX w., ikony pędzla J. Bakowczyka z 1895 r. Przed cerkwią stoi trójkondygnacyjna dzwonnica (1817 r.), zwieńczona cebulastym hełmem. Jest to jedna z nielicznych zachowanych cerkwi reprezentujących typ wschodniołemkowski. Polichromie prezentują obrazy związane z początkami chrystianizacji Rusi. Sceny Ewangelii zawierają motywy lokalne − krajobraz okolic Turzańska jako tło dla sceny Męki Pańskiej, Chrystus odwiedzający obejście łemkowskie. Zespół cerkiewny wraz z dzwonnicą, cmentarzem i kamiennym murem wokół stanowi integralną część górskiego krajobrazu. Autentyzmu obiektu dopełnia fakt ciągłości użytkowania przez lokalną łemkowską społeczność, która powróciła do rodzinnej wsi w 1957 r. po okresie deportacji w ramach akcji „Wisła”. 
 

KOMPONENTY UKRAIŃSKIE:

Drohobycz – Cerkiew św. Jerzego (obwód lwowski, miasto Drohobycz).
Cerkiew parafialna wzniesiona w 2. poł. XVII w. (obecnie stanowi część Regionalnego Muzeum Tradycji Ludowych w Drohobyczu). Trójdzielna cerkiew nowego typu halickiego z kryłosami. Szeroka konstrukcja zrębowa nawy głównej zwieńczona ośmioboczną barokową kopułą. Sanktuarium otoczone jest szerokim okapem dachu, który wokół nawy i babińca przekształca się w galerię na rzeźbionych filarach. Ściany konstrukcji nad galerią oraz wierzchołki są pokryte gontem. Wszystkie pomieszczenia we wnętrzu są otwarte. Ściany nawy, narteksu, empory oraz powierzchnia kopuły pokryte są polichromią z XVII i pocz. XVIII w., zachował się także ikonostas z XVII w. Cerkiew reprezentuje najwyższy poziom technologii budowania drewnianych kopuł. Przykład skutecznego zastosowania szerokiej gamy typowych dla budownictwa cerkiewnego technik ciesielskich. Dobrze zachowane dekoracje wnętrza stanowią dowód wysokiej wartości artystycznej i autentyzmu obiektu. 

Jasina – Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego (obwód zakarpacki, rejon rachowski).
Cerkiew parafialna, wzniesiona w 1824 r. (obecnie wspólnie użytkowana przez parafię Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego i Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego). Zbudowana na planie krzyża, o konstrukcji zrębowej. Cerkiew typu huculskiego, jednokopułowa. Kościół otoczony jest okapem opartym o wsporniki. Ściany, dachy i kopuła namiotowa pokryte są gontem. We wnętrzu zachował się ikonostas, XVIII-wieczne ikony i gonfalon z początków XIX w. Elementem zespołu cerkiewnego jest także stary cmentarz z nagrobkami z różnych okresów oraz położona po północnej strony dwukondygnacyjna, zwieńczona kopułą, drewniana dzwonnica z 1813 r. Jest to jedna z najstarszych i najlepiej zachowanych cerkwi typu huculskiego, wzniesiona na planie krzyża z kopułą w centrum. 

Matków – Cerkiew św. Dymitra (obwód lwowski, rejon turkowski).
Cerkiew wzniesiona w 1838 r. (obecnie parafia greckokatolicka), trójdzielna, o konstrukcji zrębowej. Cerkiew typu bojkowskiego z trzema kopułami. Cerkiew otacza przydaszek wsparty na rysiach, pod którym schowane są dwie zakrystie dobudowane w latach 30. XX w. Wnętrze pokryte jest malowidłami na tekturze z końca XIX w., wykonanymi według wcześniejszego wzoru. Zachowało się wyposażenie z 1. poł. XIX w. − ikonostas, sanktuarium główne i boczne oraz ławy. Najlepszy przykład architektury bojkowskiej spośród 70 zachowanych obiektów. Wartości artystyczne cerkwi są bardzo wysokie dzięki unikatowej konstrukcji, przypominającej wizualnie chińskie pagody. Mimo przemian zabudowy wsi krajobraz otoczenia cerkwi zachował historyczne dyspozycje przestrzenne. Ten wyraźny typ architektury został wprowadzony w XIX w. i występuje na stosunkowo niewielkim obszarze.

Potylicz – Cerkiew Zesłania Ducha Świętego (obwód lwowski, rejon żółkiewski).
Cerkiew wzniesiona w 1502 r. (obecnie parafia greckokatolicka), trójdzielna, o konstrukcji zrębowej. Świątynia starego typu halickiego. Ściana ponad okapami i dachy pokryte są gontem. Cerkiew otacza przydaszek wsparty na rysiach, pod którym schowane są dwie niewielkie zakrystie – przy ścianie południowej i północnej sanktuarium. Wewnątrz zachowały się: polichromia z 1628 r. i początków XVIII w., ikonostas z XVII w., ława z XVII w. oraz kolekcja ikon z XVI-XVIII w. Najlepiej zachowana cerkiew w archaicznym stylu (jeden z pierwszych etapów ewolucji cerkiewnej architektury drewnianej), stanowi przykład wczesnego stylu konstrukcji cerkwi kopułowych. Doskonale wpisana w otaczający krajobraz. W całości zachowana dekoracja malarska ikonostasu z XVII w. Centralna część z poźnorenesansowymi carskimi wrotami z ornamentem geometrycznym i dwiema ikonami namiestnymi - Najświętszej Maryi Panny i Chrystusa Pantokratora z 1684 r.

Rohatyń – Cerkiew Zesłania Ducha Świętego (obwód iwanofrankowski, rejon rohatyński).
Cerkiew wzniesiona prawdopodobnie na przełomie XV i XVI w. (obecnie oddział Iwanofrankowskiego Muzeum Sztuki), trójdzielna, o konstrukcji zrębowej. Cerkiew starego typu halickiego. Do zachodniej fasady babińca dobudowano trzykondygnacyjną, kwadratową dzwonnicę słupową połączoną przydaszkiem w jedną całość z cerkwią. Na południowej zewnętrznej ścianie cerkwi widnieją pozostałości polichromii z XVII w. We wnętrzu zachował się ikonostas z 1650 r., kolekcja ikon z XVI-XVIII w., starodruki, rzeźby i płyty nagrobkowe z XVII wieku. Spośród zgłoszonych obiektów jest to najstarsza cerkiew drewniana położona na terenie Ukrainy. Z architektonicznego punktu widzenia jest analogiczna do cerkwi w Radrużu i Potyliczu. Oryginalne wyposażenie wnętrza. Jeden z najlepszych renesansowych ikonostasów na Ukrainie, pochodzący z 1650 r.

Werbiąż Niżny – Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy (obwód iwanofrankowski, rejon kołomyjski).
Cerkiew parafialna wzniesiona w 1808 r. (obecnie parafia prawosławna Patriarchatu Kijowskiego), na planie krzyża, o konstrukcji zrębowej. Pięciokopułowa cerkiew typu huculskiego. Konstrukcja zrębowa pod okapem otwarta. Wewnątrz polichromia z końca XX w., ikonostas z początków XIX w. Najlepiej rozwinięty przykład ewoluujących etapów cerkwi huculskiej. Obiekt zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ stanowi świadectwo wyraźnego, odrębnego stylu architektonicznego, niepodobnego do innych spotykanych w regionie. Cerkiew prezentuje najwyższy kunszt ciesielski.

Użok – Cerekiew św. Michała Archanioła (obwód zakarpacki, rejon wielkoberezneński).
Cerkiew parafialna wzniesiona w 1745 r. (obecnie parafia prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego). Układ trójdzielny, konstrukcja zrębowa z drewna świerkowego. Cerkiew typu bojkowskiego, trójkopułowa. Przestrzenie nawy i sanktuarium otwarte na całą wysokość i ściągnięte krzyżowymi belkami stropowymi. We wnętrzu zachował się ikonostas, ołtarz z XVIII w., XVII-wieczne ikony i starodruki z XVII w. Współczesne elementy wystroju cerkwi nie powinny być oceniane na podstawie kryteriów estetycznych, są one wyrazem autentycznych potrzeb duchowych miejscowej społeczności, która odzyskała wolność praktyk religijnych dopiero po upadku ZSSR i uzyskaniu niezależności przez Ukrainę. Jest to położona najdalej na południe cerkiew bojkowska. Stanowi wyjątkowy przykład trójdzielnej cerkwi z dzwonnicą umieszczoną nad babińcem.

Żółkiew – Cerkiew św. Trójcy (obwód lwowski, rejon żółkiewski).
Cerkiew wzniesiona w 1720 r. (obecnie parafia greckokatolicka), trójdzielna, o konstrukcji zrębowej. Cerkiew nowego typu halickiego, trójkopułowa. Wysoka ośmioboczna wieża z kopułą góruje nad każdą częścią konstrukcji. Kamienna zakrystia nakryta dwuspadowym dachem dobudowana do wschodniej ściany sanktuarium powstała przed 1750 r. Pod okapem znajduje się otwarta konstrukcja zrębowa, natomiast ściany nad nim pokryte są gontem, podobnie jak kopuły i dachy. W nawie − ikonostas z 1. poł. XVIII w., główny ołtarz, ławy i konfesjonał z XIX w., w sanktuarium - polichromie z końca XVIII w. o motywach architektonicznych z wpisanymi scenami starotestamentalnymi. Jedna z najlepiej zachowanych cerkwi trójkopułowych z XVIII w. Reprezentuje klasyczny typ halicki, którego struktura opiera się na tradycyjnej konstrukcji kijowskiej. W całości zachowało się wyposażenie wnętrza, jest to najlepszy przykład wystroju wnętrza XVIII-wiecznej cerkwi. 

Dokumenty

Zakmnij