Informacje

Atrybut Wartość
Nazwa Blizne
Koordynaty N49 45 0 E21 57
Wpis 2003
Kryteria iii, iv
Pow. strefy buforowej 46.7 ha
Pow. dobra 2.2 ha
Typ Seryjne
Nr Ref. 1053rev-002

Oś czasu

Blizne

Wyślij wiadomość

Menu obiektu

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY PW. WSZYSTKICH ŚWIĘTYCH (BLIZNE)

Kościół w Bliznem jest jednym z najcenniejszych obiektów średniowiecznej drewnianej architektury sakralnej w Polsce. O jego wyjątkowym znaczeniu decyduje zarówno doskonale zachowana substancja architektoniczna (m. in. niemal w stu procentach zachowana oryginalna XV-wieczna konstrukcja zrębu ścian oraz storczykowej więźby dachowej z ciesielskimi znakami montażowymi), niezwykle bogate wyposażenie ruchome, powstałe na przestrzeni od XVI do XIX w., jak też unikatowy zespół malowideł ściennych z XV-XVIII w. W bezpośrednim otoczeniu kościoła znajduje się zespół zabytkowych XIX-wiecznych, drewnianych zabudowań plebańskich. Całość tworzy wyjątkowo cenny zespół kościelno-plebański, malowniczo wpisany w krajobraz doliny Stobnicy. Kościół wpisany jest na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia
Pierwsza pewna wzmianka o kościele pochodzi z 1470 r. Data budowy świątyni nie została jednoznacznie ustalona. Kościół w Bliznem powstał zapewne pomiędzy 1406 r. a 1470 r., przy czym przyjmuje się, że wybudowany został nie później niż w 3 ćw. XV w. Fundatorami kościoła byli najprawdopodobniej biskupi przemyscy - fundację wiąże się z biskupami: Piotrem Chrząstowskim (1436-1452), bądź Mikołajem Błażejowskim (1452-1479). Warsztat, który budował kościół wywodził się zapewne z tego samego środowiska co budowniczowie kościoła w Haczowie. W 1549 r. świątynię ozdobiono bogatą polichromią ornamentalno-figuralną (częściowo zachowaną do dziś). W 1 poł. XVII w. do kościoła dobudowano od zachodu wieżę-dzwonnicę, a kościół otoczono sobotami. W 1649 r. ściany i strop kościoła pokryto nową dekoracją malarską, w większości fundacji miejscowych chłopów (zachowały się sceny na południowej ścianie nawy). Kolejna polichromia, powstała ok. 1700 r., umieszczona została w dolnych partiach ścian prezbiterium. W początku XVIII w. ufundowano też nowe wyposażenie kościoła. Z ok. poł. XVIII w. pochodzi zachowana do dziś wieżyczka na sygnaturkę oraz wydzielony w przyziemiu wieży babiniec. W 1811 r. w ramach gruntownego remontu kościoła, zmianie uległa dotychczasowa bryła budowli (rozebrano soboty, prawdopodobnie w tym czasie powiększono też zakrystię, a do nawy od południa dostawiono kruchtę). Kościół remontowano też w 2 poł. XIX (kiedy to zamalowano dotychczasową polichromię) i w XX w. Kompleksowe prace konserwatorskie substancji architektonicznej kościoła oraz odsłonięcie wielowarstwowej, pochodzącej z różnych okresów polichromii, przeprowadzone zostały w latach 1964-1974. W 2003 r. kościół został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w ramach wpisu seryjnego Drewniane Kościoły Południowej Małopolski.

Opis
Kościół położony jest w centrum wsi, po południowej stronie drogi Rzeszów-Sanok, na wzniesieniu opadającym od południa ku dolinie rzeki Stobnicy. Świątynia jest orientowana. Teren kościelny ogrodzony jest drewnianym parkanem, w którym zlokalizowane są cztery murowane kaplice (z XIX w.). W bezpośrednim otoczeniu kościoła usytuowane są drewniane obiekty dawnego zespołu plebańskiego: stara plebania (później wikarówka), lamus, dawna szkoła parafialna (następnie organistówka) i stodoła. Kościół posiada układ trójdzielny: prezbiterium - nawa - wieża. Prezbiterium, węższe od nawy wzniesione zostało na rzucie prostokąta od wschodu zamkniętego trójbocznie, nawa na rzucie zbliżonym do kwadratu. Do nawy od zachodu dostawiona jest wieża na rzucie zbliżonym do kwadratu, z obszernym przedsionkiem w przyziemiu. Do prezbiterium przylega od północy zakrystia, a do nawy od południa - kruchta (obie na rzucie prostokąta). Prezbiterium i nawa nakryte są wspólnym, jednokalenicowym dwuspadowym dachem dwuspadowym, od wschodu opadającym trzema połaciami, od północy przechodzącym na zakrystię. W dachu umieszczona jest sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę, zwieńczona latarnią. Wieża ma pochyłe ściany i nadwieszoną izbicę o ścianach pionowych, którą nakrywa baniasty hełm z latarnią. Kruchta południowa, znacznie niższa od korpusu nakryta jest dachem dwuspadowym. Kościół drewniany, wzniesiony jest w konstrukcji zrębowej, na kamiennym podmurowaniu, z wieżą konstrukcji słupowo-ramowej i kruchtą konstrukcji słupowej. Ściany wzmocnione są lisicami i poszyte gontem. Ściany wieży w dolnej części i izbica szalowane są deskami w układzie pionowym z listwowaniem, II kondygnacja poszyta jest gontem. Dachy kościoła poszyte są gontem; hełm wieży i wieżyczka na sygnaturkę kryte są blachą. W kościele w Bliznem zastosowano pierwotnie, charakterystyczny dla średniowiecznego ciesielstwa małopolskiego, system więźbowo-zaskrzynieniowo-zaczepowy (zaczepy zachowały się w partiach strychowych), co uwidaczniało się w nakryciu skrajnych odcinków nawy, nad zaskrzynieniami, oddzielnymi daszkami pulpitowymi. Obecnie ta część nawy nakryta jest przedłużonymi połaciami dwuspadowego dachu. We wnętrzu występuje strop płaski, w nawie z zaskrzynieniami. Ściana tęczowa, dzieląca prezbiterium od nawy ma wykrój ostrołukowy, z belką tęczową, na której barokowa Grupa Pasji. Otwór drzwiowy z prezbiterium do zakrystii oraz otwory okienne prezbiterium (od strony wnętrza) zamknięte są łukiem w formie oślego grzbietu, charakterystycznego dla okresu późnego gotyku. Wnętrze (ściany i strop) świątyni dekorowane jest polichromią figuralno-ornamentalną wykonaną w kilku etapach. Najstarsze zachowane malowidła, z XV w. to tzw. zacheuszki czyli malowane krzyże konsekracyjne. Z XVI-wiecznych malowideł odsłonięto m.in. cykl Męki Pańskiej na północnej ścianie prezbiterium, scenę Sądu Ostatecznego - na północnej ścianie nawy, dekorację w formie malowanych kasetonów na stropie prezbiterium. Polichromie z 1 poł. XVII w., ufundowane przez miejscowych bogatych chłopów, zdobią ściany i strop nawy. Są to m.in. wizerunki świętych oraz sceny męczeństwa świętych. Na stropie i parapecie chóru muzycznego przedstawiono popiersia ewangelistów i ojców kościoła.. W niższych partiach ścian prezbiterium zachowały się fragmenty polichromii z ok. 1700 r. Zachowane jest także bogate wyposażenie kościoła - w przeważającej części barokowe, z XVII i XVIII w. Do najcenniejszych elementów wyposażenia należy figura Madonny z 1 ćw. XVI w. o cechach poststwoszowskiej rzeźby małopolskiej.

Obiekt dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.
 

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 21-09-2015 r.

Bibliografia:

  • Adamski J. F., Kościelne dzieje regionu brzozowskiego, Brzozów 1982.
  • Adamski J. F., Organizacja kościelna w regionie brzozowskim od XIV do XVII wieku, [w:] Chwalcie z nami Panią Świata, praca zbiorowa, Kraków 1986, s. 7-19.
  • Brykowski R., Drewniana architektura kościelna w diecezji przemyskiej, „Nasza Przeszłość”, t. 46, 1976, s. 71-86; tenże, Drewniana architektura kościelna w Małopolsce XV w., Wrocław 1981.
  • Brykowski R., Kornecki M., Kościoły drewniane w Małopolsce południowej, Wrocław 1984.
  • Chrzanowski T., Kornecki M., Zabytki plastyki gotyckiej w diecezji przemyskiej, „Nasza Przeszłość”, t. 46, 1976 r., s. 101-140.
  • Czuba M., Drewniany kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych w Bliznem. Uratowane dziedzictwo, Blizne 1996.
  • Czuba M., Blizne - klejnot Pogórza. Historia i zabytki, Blizne 1996.
  • Czuba M., Drewniany kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych w Bliznem. Zarys monograficzny. Blizne 2001
  • Czuba M., Rzymskokatolickie kościoły drewniane w granicach dawnego województwa ruskiego, /w:/ Na pograniczu kultur. Drewniana architektura sakralna w Polsce i na Ukrainie, Przemyśl 2001, s. 23-44.
  • Kornecki M., Sztuka sakralna regionu brzozowskiego, [w:] Chwalcie z nami Panią Świata, praca zbiorowa, Kraków 1985, s. 152-179.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. XIII, Województwo rzeszowskie, z. 2, Powiat brzozowski, oprac. Kornecki M., Samek J., Warszawa 1974.
  • Łopatkiewicz P., Zabytki plastyki gotyckiej województwa krośnieńskiego. Rzeźba drewniana. Malarstwo tablicowe, Krosno 1996.
  • Olszewski A., Drewniany kościół w Bliznem, „Ochrona Zabytków”, t. 10, Warszawa 1957, nr 3, s. 194-196.

Dokumenty

Zakmnij